šŸ—‘ļø Kool en asresten

In mijn kindertijd kwam de kolenboer nog langs met kar en paard. Het lijkt zoā€™n ver verleden dat ik het me nu nog nauwelijks kan voorstellen. Zijn er nog mensen die hun huis verwarmen met steenkool?

Volgens ā€˜Statistiek Vlaanderenā€™ is het verbranden van steenkool stilaan aan het verdwijnen. Minder dan 4% van de Vlamingen verwarmen hun huis nog met hout of pellets en minder dan 1% met steenkool.

Kool wordt in Vlaanderen vooral gebruikt voor barbecues. In de dichtstbijzijnde bouwmarkt verkopen ze bij ons bijvoorbeeld steenkool dat voor 50% uit antraciet en 50% uit petroleumcokes bestaat. Wat me daar bij opvalt is dat het aangeraden wordt voor kachels en barbecues.

Op het einde van de zomer zie ik vaak asresten liggen langs bermen. Dan weet ik, het barbecueseizoen zit er op. Maar waarom dumpt men die asresten in de natuur?

Kan men as recycleren?

Na het verbranden van hout of houtskool blijft er houtas over. Die resten moeten volgens de afvalintercommunale verwerkt worden met het restafval. Het wordt dus nogmaals verbrand en de resten worden vervolgens bewaard in een stortplaats.

In houtas zitten veel nuttige stoffen zoals kalium, natrium, calcium, magnesium, fosfor,ā€¦ je zou er dus kunnen van uit gaan dat houtas een ideale bemester is. Heel wat mensen strooien hun houtas uit in de tuin net omdat het vol zit met voedingsstoffen die ook in mest zit. Op de website van Velt lees ik dat je asresten van de houtkachel en barbecue in beperkte mate (100gr/m2) in je tuin mag strooien tijdens de groeiperiode van je planten. Maar is dat wel zo gezond?

Binnen de circulaire economie zijn steenkool- en houtas veel voorkomend restafval dat men graag terug in omloop zou brengen. Waar ligt de grens tussen het verwijderen van afvalstoffen en het gebruiken van restproducten als grondstof?

Tot op heden is het onmogelijk om houtas op de markt te brengen als bemester omdat het niet voldoet aan de Europese normen voor meststof. De Europese wetgeving voorziet wel dat er afwijkingen mogelijk zijn per land. En dus zijn heel wat landen volop aan het experimenten.

De samenstelling van houtas is heel afhankelijk van het soort hout, het tijdstip van ontginnen en de samenstelling van de grond waarop de bomen groeiden. In houtas kunnen zware metalen zitten zoals cadmium, chroom, kwik, nikkel, lood en arseen. Aangezien dit geen vluchtige stoffen zijn blijven ze tijdens de verbranding aanwezig en zitten ze zwaar geconcentreerd in de as.

In Scandinaviƫ (Finland, Zweden en Denemarken) mag houtas gebruikt worden als meststof in bossen. Op die manier kan men de afvoer van voedingsstoffen door bosontginning compenseren. De metalen aanwezig in de as zijn metalen die de bomen zelf uit de grond gehaald hebben. Dit wil echter zeggen dat de wetgeving voor meststof moet aangepast worden, het stortverbod in bossen moet opgegeven worden en bovendien kan de verbranding alleen op kleine schaal gebeuren met uitsluitend hout van hetzelfde bos.

In Oostenrijk en Duitsland mogen bedrijven as gebruiken om compost te bekalken. De compostproducenten staan echter nog heel terughoudend tegenover de toevoeging. 8% as kan er reeds voor zorgen dat de toegestane norm voor zware metalen wordt overschreden.

Op dit ogenblik wordt de as van steenkool voornamelijk gerecycleerd door het te verwerken in cement, beton en asfalt. De toegestane hoeveelheid zware metalen ligt hoger in de cementindustrie dan in de landbouw. Onderzoek toont echter aan dat alleen de as van steenkool geschikt is, de as van hout beĆÆnvloedt de kwaliteit van cement op een negatieve manier.

De oorsprong van houtskool

Houtskool is wereldwijd de belangrijkste energiebron, zowel voor huishoudens als voor de industrie. Door de overgang van steenkool naar biomassa zal de vraag naar houtskool ook in Europa stijgen. Maar van waar komt onze houtskool?

WWF haalde in 2018 de krantenkoppen met hun marktstudie naar houtskool. Daaruit bleek dat Belgiƫ in 2018 50.000 ton houtskool had uitgevoerd ondanks dat Belgiƫ geen houtskool produceert. Belgiƫ had in dat jaar 70.000 ton houtskool ingevoerd en daarvan was dus maar een klein deel voor onze eigen markt bestemd.

Het grootste gedeelte van dat houtskool blijkt afkomstig te zijn uit landen waar niet aan duurzaam bosbeheer gedaan wordt en zelfs illegaal bos gekapt wordt. 33% van de houtskool kwam uit OekraĆÆne, 18% uit NamibiĆ«, 12% uit Nigeria en 11% uit IndonesiĆ«. Europa verbiedt sedert 2013 de invoer van illegaal hout, dat verbod geldt echter niet voor afgeleide producten van hout, zoals houtskool.

Daarnaast controleerde WWF de herkomst van de houtskool die wij kunnen aankopen in warenhuizen en doe-het-zelfzaken. Ze herhaalden die controle ook in 2019 en 2020. De meerderheid van de producenten vermelden niet waar het houtskool vandaan komt en de helft bevat tropisch hout. Wat nog erger is, de producenten die wel informatie geven liegen over de oorsprong en het soort hout.

Verschillende landen in Europa werken binnen het project Three-C samen aan de ontwikkeling van houtskool en actieve houtskool uit lokale biomassa. Hiervoor gebruikt men organisch afval uit de tuin van burgers, bermbeheer, landbouw en bosbouw. Duitsland, Belgiƫ, het Verenigd Koninkrijk, Ierland, Frankrijk en Nederland hopen de komende jaren de ontwikkeling van Biochar te optimaliseren. Biochar is een soort van houtskool die verkregen wordt door organische stoffen onder zuurstofloze omstandigheden te verhitten.

Geactiveerde houtskool

Actieve houtskool wordt gemaakt door houtskool te ontdoen van gassen en onzuiverheden met behulp van hitte en stoom. Door die behandeling wordt houtskool een sterk adsorberende stof. Het trekt andere stoffen aan en bindt die vast aan de oppervlakte.

In Vlaanderen wordt op dit ogenblik 84% van alle huishoudelijk afvalwater gezuiverd. Actieve kool wordt daarbij gebruikt om kleur-, geur- en smaakstoffen te verwijderen uit het water. Ondertussen is gebleken dat actieve kool ook verschillende giftige stoffen uit het water verwijderd.

Heel wat burgers hebben thuis een waterfilter met actieve kool om leidingwater en grondwater te zuiveren. Vlaanderen ligt nog vol met waterleidingen van lood en asbest. 30 procent van het waterleidingnet zijn asbestleidingen. Ondanks dat de Wereldgezondheidsorganisatie beweert dat er geen wetenschappelijk bewijs is dat het drinken van asbest gevaarlijk is nemen heel wat mensen hun voorzorgen.

Filters van actieve kool slibben dicht. Eens de oppervlakte vol hangt met organische en toxische stoffen is het zelfs de ideale bron voor bacteriƫn. De filter moet standaard om de zes maand verwijderd worden. Voorlopig is voor burgers geactiveerde kool restafval. Er is nog geen mogelijkheid om deze filters te recycleren.

Voor bedrijven is dit wel mogelijk. In Belgiƫ zijn er twee bedrijven die geactiveerde kool opnieuw reactiveren. Desotec in Roeselare en Chemviron in Feluy. Het activeren en reactiveren van houtskool is echter geen duurzaam proces. Wereldwijd wordt er gezocht naar duurzamere alternatieven.

Italiƫ heeft een nieuwe adsorberende stof ontwikkeld bestaande uit natriumalginaat (zit in zeewier en algen) en silica fume (een bijproduct van metaallegering). De eerste studies tonen aan dat het product beter werkt dan actieve kool. Silica fume is, net als as van steenkool, een product dat gerecycleerd wordt in beton.

Geactiveerde kool is op dit ogenblik een grote hype aan het worden. Het wordt massaal gebruikt in verzorgingsproducten en de ene gezondheidsclaim na de andere volgt. Vele van die claims zijn niet wetenschappelijk bewezen. Actieve cool heeft positieve eigenschappen, maar ook negatieve. Zelf plaats ik actieve kool op hetzelfde niveau van plastic. Gebruik het in mate en op een verantwoorde manier.

Bronnen

Een gedachte over “šŸ—‘ļø Kool en asresten

  1. Dag Cindy,

    Ik kwam op je blog terecht omdat ik op zoek ben naar een manier om de actieve kool uit de filter van onze dampkap en regenwaterpomp te recycleren. Heel interessant! Maar helaas, je bevestigt mijn vruchteloze zoektocht…

    Dank voor het opzoekwerk!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s